2.0 Drops

Floating in the 2.0 world ~ connected by the web

#idmdhconf12 Het kan! Maar mag het ook?

1 reactie

In 2010 volgde ik het jaarlijkse congres van IDM Den Haag vanuit mijn luie stoel thuis, niet wetende dat ik het twee jaar later IRL zou meemaken als medewerker van de Haagse Hogeschool, maar vorige week vrijdag was dat dus wel het geval. Dit jaar was het thema ‘de ethische en juridische aspecten van de informatievoorziening‘ en de titel van het congres werd afgeleid van het boek ‘Dat kan niet en dat mag niet‘ van Jos van Dijk. Als afscheidnemende docent van IDM Den Haag was hij één van de sprekers.

Is er dan geen privé meer?

Maar de eerste presentatie was van Marcel Becker – universitair docent Radboud Universiteit Nijmegen, Faculteit der Letteren – die gepassioneerd sprak over zijn vak informatie-ethiek. Hij begon met te vertellen dat we algemeen geldende normen kennen in onze samenleving zoals niet liegen en respect voor elkaar tonen, maar dat die normen door iedere beroepsgroep anders worden ingevuld en we zo dus komen tot specifiek voor een beroepsgroep geldende normen (een beroepscode).

Daarna ging hij over op het filosofisch begrip ‘informatisering van ons wereldbeeld’ – macht, wetenschap en producten worden tegenwoordig in termen van informatie beschreven. Dit heeft tot gevolg dat er een cirkelbeweging ontstaat: in de ethiek willen we de ontwikkelingen beoordelen… die onze oordelen beïnvloeden. Als voorbeeld schetste hij zijn eigen huiskamer: met zijn allen gezellig op de bank (= intiem), zoonlief msn’t wat er gebeurt (=niet intiem), maar vader mag niet lezen wat zijn zoon schrijft aan zijn vrienden (= intiem). Begrippen als intimiteit, intellectueel eigendom, privacy en vriendschap krijgen dus een andere betekenis onder invloed van de veranderende informatiewereld.

Naast dat we de vraag over goed & kwaad anders invullen, moeten we door deze verandering ook nieuwe vaardigheden aanleren: we moeten ons instellen op nieuwe situaties zoals het veranderend onderscheid tussen publiek en privé, dat was ooit een fysiek onderscheid (binnen versus buiten de muren), maar nu verricht je in een private omgeving (thuis op de bank achter de pc) een publieke handeling (forum/mail). Dwingt ons dat niet tot geremdheid? Is er dan geen privé meer? Tegenwoordig is transparant de norm (met de overheid als aanstoker) en wek je juist achterdocht met je afgesloten facebook pagina.

Becker kwam tenslotte uit bij het begrip ‘The Filter Bubble‘ van Eli Pariser (zie de TEDtalk hieronder, een aanrader) en het point to point model van Bart Jacobs. Dit model waarin informatie op maat wordt aangeleverd is effectiever dan het voorheen heersende broadcast model, maar het zorgt ook dat iedereen op informatie-eilandjes belandt. Dat dit niet zo goed is voor de maatschappij – het leidt tot individualisering en het verdwijnen van publieke ruimte – zijn meer mensen met Becker eens en wordt tot uiting gebracht in de reacties op het nieuwe privacybeleid van Google.

Ubuntu

Door vanuit een sociologische invalshoek te kijken wat de beroepsethiek bijdraagt aan de praktijk nam Jos van Dijk ons mee op een reis die ons via ‘de moraal op zee‘, Ubuntu (een mens is een mens door andere mensen – je bent deel van een groter geheel), The Golden Rule (Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet),  de filosofie van The Commons bracht bij zijn eindoordeel over onze verantwoordelijkheid als informatie professional.

Want in het artikel ‘Verantwoordelijkheid over persoonsgegevens vereist privacybeleid : anonimiteit van bibliotheekgebruikers onderzocht’ (InformatieProfessional (3) 2008, p. 22-25) schetsten Marian Koren en Tessie Schepman nog een verontrustend beeld over hoe bibliotheken omgaan met de privacy van hun gebruikers. Is dat nu anders vraagt Van Dijk zich af. Het antwoord krijgt hij door die enkele vinger (er waren tegen de 100 aanwezigen) die omhoog gaat in het publiek als reactie op zijn vraag: ‘Weten jullie het privacybeleid te vinden van jullie organisatie?’

De principes achter ‘de moraal op zee’, gemeenschapszin en wederkerigheid vormen de achtergrond van ethische normen. Maar de Amerikaanse presidentskandidaat Ron Paul, die deze waarden gebruikt in zijn campagne, wordt niet echt serieus genomen. En ondanks de groeiende Commons beweging zijn er genoeg voorbeelden van onverantwoordelijke organisaties die bij hun ontwerpplannen niet nagedacht hebben over de privacy gevolgen, Google is met Streetview er daar één van. Bibliotheken nemen wel degelijk hun verantwoordelijkheid wat betreft de privacy van onze gebruikers getuigt de USA patriot act warning, maar houden we ook rekening met die privacy bij het ontwikkelen van informatiesystemen en -diensten? De Nederlandse werknemer verliest dagelijks 8% van zijn werktijd aan slecht functionerende ICT en gebrekkige digitale vaardigheden. Van Dijk stelt ons informatie professionals verantwoordelijk voor die gebrekkige digitale vaardigheden. We moeten dus meer nadenken over wat mensen doen met de techniek die we ontwikkelen, over the ethics of technological risks. De handvatten daarvoor zijn:

  • Integriteit = doing the right thing when no one is watching… maar iedereen zal het waarderen en het levert je winst op omdat je dan meer vertrouwen kunt genieten
  • Onpartijdigheid = respect hebben voor de autonomie van de informatiegebruiker
  • Serendipiteit = factor voor creativiteit en innovatie
  • Beroepscode/privacybeleid = dynamisch en gezamenlijk ontwikkeld/uitgesproken

Een kwestie van afwegen van belangen…

Als laatste spreker ging Mark Jansen van Dirkzwager advocaten in op de juridische aspecten van de informatievoorziening. Hij begon met een inleiding op het auteursrecht en het databankenrecht.

Ondanks dat dat voor mij absoluut geen nieuwe thema’s waren, kon Jansen mij wel prikkelen door zijn voorbeelden uit de praktijk. Hij gaf aan dat ondanks dat iedereen makkelijker denkt over informatiegebruik, de wet nog steeds heel streng is. En dat lobbywerk en verstrengelende belangen achter het feit zit dat er nog niets verandert is aan het principe dat het downloaden van illegaal geüploade muziek onder de uitzondering privékopie valt. Dat de Autotrack en Gaspedaal procedure al jaren loopt omdat de term ‘substantiële investering‘ bewust vaag wordt gehouden in de wet. Het gaat namelijk telkens om het afwegen van belangen door de rechter.

Tenslotte ging Jansen in op het begrip privacy. Hij vroeg zich daarbij af of het taggen van anderen op een sociaal netwerk onder ‘een persoonlijk doel’ valt. De Wet bescherming persoonsgegevens is namelijk niet van toepassing op verwerking van persoonsgegevens “ten behoeve van activiteiten met uitsluitend persoonlijke of huishoudelijke doeleinden”. Wil je zelf zeker weten dat je de privacy van een ander niet schendt, doe dan de privacycheck, maar Jansen waarschuwt: er zijn er niet veel die de check doorstaan. Jansen kon ons ook nog vertellen dat er een herziening van het privacyrecht in aankomst is en dat het nieuwe privacybeleid van Google wel degelijk juridisch onder de loep wordt genomen.

Auteur: LeenLief

De Haagse Hogeschool Bibliotheek & IDM | MA Culturele Informatiewetenschap | InformatieProfessional | Informatiemanagement, tools & vaardigheden | Film & Muziek

1 reactie op “#idmdhconf12 Het kan! Maar mag het ook?

  1. Pingback: Het kan! Maar mag het ook? #idmdhconf12 « 2 BE JAMMED

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s